nokate bime

بررسى فقهى مساله بیمه (قسمت اول)

بیمه: بیمه براى ترمیم عواقب و آثار زیانبار خطر و جبران خسارت وارد به افراد به‌وجود آمده است. بیمه هم واجد فایدهٔ پس‌انداز و هم دربر گیرندهٔ مزایاى معاضدت و کمک‌رسانى است و حتى در بعضى موارد بر آنها برترى دارد. رجحان بیمه بر پس‌انداز آن است که بیمه‌گذار با مبلغ کمى که مى‌پردازد تضمینی، که توانائى رویائى با خسارت احتمالى را دارد،تحصیل مى‌کند.

در حالى‌که پس‌اندازکننده از میزان و تواتر خسارت‌هاى احتمالى بى‌اطلاع است.(۱)      
(۱) . در بیمهٔ عمر سرمایهٔ فرزندان، در صورتى‌که بیمه‌شده پس از پرداخت یک قسط حق بیمه فوت کند دیگر استفاده‌کننده از سرمایه (فرزند)، تحت شرایطی، از پرداخت بقیهٔ اقساط حق بیمه تا پایان مدت قرارداد بیمه معاف است و شرکت بیمه در انقضاءِ مدت و در موعد مقرر تمام سرمایهٔ بیمه را به ذى‌نفع (فرزند) مى‌پردازد.
البته حسن پس‌انداز آن است که پس‌اندازکننده مى‌تواند موجودى پس‌انداز خود و بهرهٔ آن را به هنگام نیاز دریافت کند و براى رفع احتیاج خود به‌کار گیرد. در حالى‌که بیمه‌گذار وجود پرداختى به مؤسسهٔ بیمه را جز در مواقع فسخ قرارداد بیمه یا بازخرید بیمه‌نامه نمى‌تواند پس بگیرد، اما در عوض با پرداخت این وجوه، تضمین و تأمین و آرامش خاطرى براى خود یا اشخاص موردعلاقهٔ خود تحصیل مى‌کند که در زندگى آمیخته با خطر بشر ارزش و اهمیت زیادى دارد.     
در مقایسهٔ بیمه و یارى‌رسانى باید گفت که در کمک‌رسانی، همان‌گونه که اشاره شد، زیاندیده کمکى از کمک‌کننده دریافت مى‌دارد که همیشه براى جبران خسارت‌هاى وارد بر او کافى نیست زیرا کمک و مساعدت هم با امکان‌هاى مالى کمک‌کننده و هم به میل و نیت او بستگى دارد. در حالى‌که در بیمه، بیمه‌گذار خود با انعقاد قرارداد بیمه داراى حقوق و مزایائى مى‌شود و شرکت بیمه در مقابل او متعهد جبران خسارت‌هاى احتمالى مى‌شود. در واقع بیمه‌گذار با یک اقدام و تلاش شخصى در سرنوشت خود دخالت و آیندهٔ خود را تأمین مى‌کند و به انتظار دستگیرى و اعانه و صدقهٔ دیگران نمى‌نشیند. با وجود این باید گفت که نقش بیمه در حوادث و خطرهاى مهم و فاجعه‌بار مانند زمین‌لرزه، سیل، جنگ، قحطى و امراض همه‌گیر و … ناچیز است و بیمه در این‌گونه موارد فعالیت بسیار کارسازى ندارد یا اگر دارد محدود است. در این قبیل موارد امداد و کمک‌رسانى ملى نقش بسیار مهمى دارد. به‌طور کلی، در مقایسهٔ پس‌انداز و معاضدت و بیمه باید گفت که این نهادهاى اجتماعى هر یک نقش و وظیفهٔ مخصوص به‌خود را دارند و هیچ‌یک از آنها نمى‌تواند به‌طور کامل جانشین و جایگزین دیگرى شود؛ بلکه همهٔ این نهادها مکمل یکدیگر هستند و هر یک به‌جاى خود نیکو و ضرورى است. اما در مقایسهٔ بیمه با پیشگیری، به مصداق مثل علاج واقعه را قبل از وقوع باید کرد، تردیدى نیست که پیشگیرى به لحاظ نقشى که در نجات جان و مال انسان‌ها دارد اهمیت درجهٔ اول و برترى دارد و به‌همین جهت نیز شرکت‌هاى بیمه به امر پیشگیرى توجه و علاقهٔ ویژه‌اى دارند و در این زمینه سرمایه‌گذارى و تشریک مساعى مى‌کنند و توسعه و موفقیت پیشگیرى را حافظ منافع خود و ضامن حفظ و نجات حیات و اموال افراد مى‌دانند. 
نخستین بحثى که در باب بیمه مطرح مى‌شود، این است که آیا جزءِ یکى از عقود معهود در فقه است یا نه؟ ضرورت بحث از آن‌رو است که هر عقدى احکام خاصى دارد و اگر بیمه الزاماً جزءِ یکى از آن عقود باشد، ناچار باید در همه خصوصیات و احکام از آن عقد پیروى کند. ولى اگر جزءِ هیچ‌یک از آن عقود نباشد، آزادى بیشترى دارد. پس از این جهت لازم است بررسى شود که آیا بیمه جزءِ یکى از عقود متعارف معمولى نظیر بیع، اجاره و عاریه که در فقه مطرح است مى‌باشد یا نه؟ البته در عقود فوق که احتمال آن نمى‌رود ولى چند احتمال وجود دارد که بیمه جزءِ یکى از آنها باشد و آن هبه، ضمان و صلح است. اگر بیمه جزءِ یکى از آنها باشد، ناچار باید از مقررات خاص آنها هم پیروى کند.     
بحث دیگر این است که اگر بیمه از همهٔ عقود متعارف فقهى خارج بود، آیا مى‌تواند درست باشد؟ اصولاً ما مى‌توانیم معامله‌اى داشته باشیم که جزءِ هیچ‌یک از این عقود و ایقاعاتى که در فقه مطرح است نباشد و در عین‌حال درست هم باشد، یا اینکه باید بگوئیم اگر معامله‌اى داخل در یکى از این ابواب متعارف فقهى شده درست است و اگر داخل نشد من‌درآوردى مى‌شود و در آن صورت قطعاً باطل است.(۱)     
(۱) . برگرفته از: [استاد شهید] مطهری، مرتضی. بررسى فقهى مسئلهٔ بیمه، انتشارات میقاد، تهران: ۱۳۶۱   

مدیریار  

این مطلب رو هم از دست ندید: 

سه نکته برای ذخیره کردن زمان در هر روز

 پایگاه جامع اطلاعات بیمه (اینشورنس اینفو)

0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

میخواهید به بحث بپیوندید?
احساس رایگان برای کمک!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *