معجون مهندسی ریسک

مدت زمان مطالعه : ۱۰ دقیقه

تنها ۷ درصد از کل بازار بالقوه صنعت نفت در اختیار بیمه است

معجون مهندسی ریسک

 

در حالت خوش­بینانه تا ۷ درصد از کل بازار بالقوه صنعت نفت در اختیار بیمه است./ اصلی‌ترین سرمایه‌گذاری در مناطق آزاد نفت و گاز و عمدتا پارس جنوبی معادل ۵۰ میلیارد دلار است که بخش عمده‌ای از آن به دلیل اهمیت در زمان عملیات ساخت هزینه شده است. قابل توجه است که پس از پایان مراحل ساخت اکثر فازهایی که در این مرحله قرار گرفته‌اند تحت پوشش بیمه نیستند. /حجم مواردی مانند پتروشیمی‌ها، خطوط انتقال، ترمینال‌های نفتی، ترمینال‌های گازی و… که می‌توانند تحت پوشش بیمه قرار گیرند از هزاران میلیارد دلار بیشتر است

به نقل از بیمه داری نوین تا قبل از سال ۱۳۷۷ بخش بسیار محدودی از صنعت نفت، گاز و پتروشیمی با عنوان فرآورده­های نفتی تحت پوشش بیمه قرار داشت که بیمه آن توسط شرکت­های خارجی انجام می­شد و صنایع، تاسیسات، فرآوری­ها و بهره­ برداری­ها هیچ یک بیمه نبودند. در مقابل و به شکلی ابتدایی صندوقی تحت عنوان بیمه نفت، خسارات را جبران می­کرد. تا اینکه در سال ۷۷ بیمه­ های نفت و انرژی متولد شد اکنون و پس از گذشت حدود ۱۸ سال میزان مشارکت صنعت نفت و بیمه چندان رضایت‌بخش نیست. در این رابطه پای سخنان مجتبی سهرابی کارشناس ارشد بیمه­ های مهندسی و انرژی صنعت بیمه کشور نشسته ­ایم. به اعتقاد وی بزرگ‌ترین مشکل آن است که صنعت بیمه در حوزه شناسایی، تجزیه و تحلیل، ارزیابی و مهندسی ریسک و صنعت نفت در باورهای بیمه‌ای مغفول مانده‌اند. سهرابی در سال ۱۳۵۹ پس از اتمام تحصیلات در حوزه مدیریت ریسک و بیمه به کشور بازگشت و در همان سال در دانشگاه ­های مختلف از جمله شهید بهشتی، علامه ­طباطبایی، علوم اقتصادی و… مشغول به فعالیت شده است. در ادامه مشروح این گفت ­وگو را با هم می­خوانیم.

*محور مصاحبه در رابطه با شناسایی فرصت‌ها در بیمه است که این‌بار بستر صنعت پتروشیمی را برای ایجاد هم‌افزایی در نظر گرفته‌ایم تا بتوان بیشتر از فرصت‌ها استفاده کرد.

مساله شناسایی فرصت‌های استفاده از خدمات بیمه­ای در صنعت نفت و گاز و پتروشیمی قبلا انجام شده است.

*اما این فرصت‌های شناسایی شده در دستان بیمه‌گران وجود ندارد؟!

این فرصت­ها وجود دارد اما تعداد افراد صاحب‌نظر در بیمه که بتوانند در این رابطه اظهار نظر کنند کم است همچنین نسبت به این فرصت­ها نیز چندان استقبالی نشان داده نشده است.

*قصد ما ایجاد تلفیق بین صنایع بیمه و نفت است.

در ابتدا باید عنوان کرد که تولد بیمه‌های انرژی از سال ۷۷ در کشور اتفاق افتاد و اولین حادثه آتش‌سوزی مجموعه ترمینال‌های نفتی خارک با مدیرعاملی مهندس حیدری بود، آن زمان ایشان اظهار داشتند: «اگر مخزن ۱۳ را بیمه کرده بودیم با خسارات کمتری مواجه می‌شدیم» و این زمینه حضور بیمه‌ها در صنعت نفت و گاز بود. در بحث ایجاد تلفیق بین صنایع و چنین مسائلی باید کنکاش به قدری باشد که به عمق ماجرا دست پیدا کنید، بنابراین باید روی نیازسنجی تمرکز کرد. لازم است نیاز بیمه‌گر و بیمه‌گزار بهم نزدیک شود زیرا ابعاد وسیعی در این زمینه وجود دارد. در بسط موضوع می­توان گفت که حوزه انرژی دارای سه بخش اصلی بالادستی  (Up Stream)، میان‌دستی (Middle Stream) و پایین‌دستی (Down Stream) است که در حوزه بالادستی عملیات فراساحلی، حفاری، ارتباطات زیردریایی، حفر چاه‌های زیردریایی و… از اهمیت ویژه­ای برخودار است که مباحث بیمه‌ای این بخش­ها بیش از سایر موارد دیگر در حوزه نفت و گاز نزدیک می‌شود. برای درک بیشتر حضور بیمه در صنعت نفت می­توان مثالی زد. زمانی که یک اتومبیل بیمه می­شود خود به خود نگرانی­هایی وجود دارد که مبادا به شکل درستی پوشش بیمه شکل نگرفته باشد، حال می­توان تصور کرد که بیمه یک چاه افقی، عمودی یا انحنایی در عمقی حدود ۶ هزارمتر با چه ریسک­هایی می­تواند همراه باشد و شناخت این ریسک­ها تا چه میزان چالش‌برانگیز خواهد بود. اصلی‌ترین گرفتاری صنعت بیمه مهندسی ریسک در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی است. بنده معتقدم برای رسیدن به درک درستی از موضوع، داشتن تخصص کافی در این زمینه ضروری است.

*لطفا در مورد ریسک‌های سه‌حوزه اصلی بخش انرژی صحبت کنید؟

طبقه‌بندی ریسک‌های انرژی در حوزه اقلیمی شامل سه بخش مذکور ــ بالا دستی

 (Up Stream)، میان دستی (Middle Stream) و پایین دستی (Down Stream)

 ــ است که بخش فراساحلی –این بخش از همه مهتر و قابل توجه­تر است- بین دریایی (Offshore) و درون خشکی (Onshore) هستند. عملیات Offshoreبه ۵ پروسه تقسیم می‌شود که شامل عملیات اکتشاف، استخراج، استحصال، انتقال و تولید است.

*کدام‌یک از ۵ حوزه یادشده پرریسک‌تر هستند؟

اصلی‌ترین و مهم‌ترین آن‌ها اکتشاف است که باید توجه نمود تنها ابزارآلات، دستگاه‌ها و ارتباطات در این حوزه بیمه‌پذیر است و این‌که به عملیات اکتشاف دسترسی پیدا کنیم یا خیر قابل‌ بیمه‌شدن نیست زیرا به هیچ‌عنوان نمی‌توان ریسک آن را محاسبه کرد، اما بعضی از شرکت­های بیمه وجود دارند که برای اکتشاف بیمه‌نامه ارائه می‌دهند.

*آیا شرکت‌های بیمه ایرانی برای بخش اکتشاف بیمه ­نامه صادر کرده­اند؟

بله متأسفانه بیمه‌نامه‌های اشتباهی مانند بیمه‌کردن مخزن صادر می‌شود. لازم به ذکر است که بیمه انرژی از سال ۱۳۷۷ در شرکت بیمه ایران شروع به خدمت رسانی کرد که بنده از زمان متولد شدن این رشته­ بیمه­ای در این حوزه فعالیت دارم. در دوره اول وزارت آقای زنگنه بسیار تلاش شد تا به ایشان این موضوع را انتقال دهیم که صنعت بیمه به قدری هوشمندی و قابلیت دارد که می‌توانند به راحتی کار را به آن بسپارند ایشان مقابله می‌کردند، اما با خون دل‌ها و مشاجرات فراوان توانستیم پای صنعت بیمه را به صنعت نفت و گاز باز کنیم.

*سهم کیک بیمه داخلی از بیمه انرژی چه میزان است؟

اگر معیار ما صد باشد چیزی حدود ۵ تا ۷درصد را در اختیار دارد.

*آیا برای مابقی ریسک­های بخش انرژی در خارج از کشور تمهیداتی اندیشیده شده است؟

خیر. به دلیل عدم ارتباط تنگاتنگ بیمه‌گر و بیمه‌گزار، فقدان دانش و اعمال دقیق مدیریت ریسک این اتفاق نیفتاده، البته دلیل اصلی ناباوری اکثر صاحبان صنعت نفت و گاز و عدم آشنایی با بیمه است که به دلیل خلع‌سلاح بودن در این حوزه وارد آن نمی‌شوند.

*آیا می‌توان بالا بودن ریسک را نیز یکی از دلایل دانست؟

بله همین‌طور است.

*در رابطه با ریسکی که در ۶هزارمتری عملیات حفاری را دچار مخاطره می‌کند صحبت کنید.

در حوزه عملیات اکتشاف و زیردریایی به دلیل پرمخاطره بودن سراغ شرکت‌های بیمه می‌آیند. همانطور که گفته شد انباشت دانش و به روز رسانی مداوم آن در صنعت بیمه حائز اهمیت است. بنده از سال ۵۹ تا کنون در بیمه­ی ایران و پس از بازنشستگی در سال ۸۶ به بعد در سایر شرکت­های بیمه از جمله بیمه البرز، دانا، آسیا و پارسیان فعالیت داشته­ام. در این زمینه از وجود مهندسینی استفاده شده همچنین به تعدادی از آنها در شرکت­های بیمه آموزش لازم داده شده است. البته می‌توان بزرگ‌ترین چالش را عدم درک متقابل بیمه‌گر و بیمه‌گزار دانست که تمام بخش‌های آن شامل پتروشیمی نیست بلکه پتروشیمی مشکل‌ترین مرحله آن است.

*دلیل مشکل بودن کار بیمه در بخش پتروشیمی چیست؟

به دلیلی پیچیدگی طبیعت تکنیکی و برخورداری از پتانیسل بالای حادثه­پذیری، فرایند کار در پتروشیمی از اهمیت بیشتری برخوردار است.

*آیا صنعت بیمه کشور توان محاسبه صحیح ریسک را دارد؟

در شرایط فعلی به جرأت می‌توان گفت خیر. اما برنامه ­ریزی­هایی برای نحوه محاسبه صحیح ریسک صورت گرفته است که امیدواریم نتایج آن هر چه زودتر به ثمر بنشیند.

*با توجه به وجود ریسک‌های بالا در این صنعت دلیل عدم حضور بیمه‌های خارجی در این زمینه چیست؟

به دلیل این‌که صنعت نفت برای جبران خسارات عملیات‌ها صندوق بیمه نفت ایجاد کرده بود، ولی چالش موجود بیمه‌گری نکردن این صندوق بود. آقای مهندس زنگنه در دور اول وزارت خود توجه ویژه‌ای به این مساله داشتند و عنوان کردند چنین کارهایی پیچیده است و باید از طریق بیمه انجام شود، ، اما بیمه برعهده ما نبود. به نظرم در ابتدا باید به چالش‌های موجود در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی و بیمه توجه داشت و سپس برای چالش‌ها به صنعت بیمه کمک کرد.

*در محاسبات ریسک موضوعات قبل از حادثه بسیار مهم هستند آیا اکنون به مرحله‌ای رسیده‌اید که برای بیمه کردن شرط و شروطی مانند استفاده از تکنولوژی خاص، کیفیت کارخانه، نحوه رفتار و… داشته باشید؟

اساسی‌ترین ضرورت اجرایی‌شدن بیمه در صنعت نفت پیاده‌‌سازی اجزاء و ارگان‌های مدیریت ریسک است، طبق استانداردهای موجود در جهان فقدان مدیریت ریسک در صنعت نفت بی‌معناست.

*آیا معتقدید مدیریت ریسک انجام می‌شود؟

با توجه به بالا بودن احتمال خطر و حجم خسارات مسلما مدیریت ریسک در برنامه‌ها وجود دارد، HSE (Health Safety Environment) یکی از برنامه‌های مرتبط با مدیریت ریسک در این حوزه است، اما علی‌رغم تمام مسائل همچنان خطاها و ریسک‌هایی در جریان عملیات وجود دارد که هنگام کار خود را بروز می‌دهند و چاره‌ای جز ورود بیمه باقی نمی‌گذارند. بنده با ۴۰سال تجربه در حوزه بیمه معتقدم مناسب‌ترین روش تامین مالی هزینه‌های ریسک بیمه‌گری‌ هوشمند، عاقلانه و علمی است، البته به این صورت که دانش عملیات مهندسی نفت با دانش بیمه به طور صددرصدی آمیخته باشند.

*بایدهای مدنظر شما با چیزی که موجود است چه میزان فاصله دارند؟

در حوزه اجرا و مهندسی فاصله صنایع نفت و بیمه بسیار است. همانطور که گفته شد بیمه‌گران ما در حوزه مهندسی ریسک چندان موفق عمل نکرده­اند.

*برای کم‌کردن این فاصله چه راهکاری در نظر دارید؟

صنعت بیمه باید به این باور برسد که در ازای سرمایه‌گذاری نتایج بسیار خوب و حجم قابل‌قبولی از حق بیمه‌ را کسب خواهد کرد. در این میان نیز شرکت‌های بیمه مانند ایران، البرز، دانا، آسیا، پارسیان و ملت که برای خود دپارتمان انرژی تشکیل داده‌اند به این باور رسیده‌اند.

*در طرف دیگر صنعت نفت، گاز و پتروشیمی وجود دارد، این فاصله را در این صنعت چگونه ارزیابی می‌کنید؟

به عقیده بنده شما باید قبل از پرداختن به پتروشیمی به دیگر بخش‌ها مانند اکتشاف، استخراج، استحصال و انتقال می‌پرداختید که البته اکتشاف به عنوان پیچیده‌ترین بخش این طبقه‌بندی علی‌رغم تمام برنامه‌های هوشمند که در دنیا برای آن پیش‌بینی شده حاوی ریسک‌های بسیاری است. گاهی اوقات در رابطه با حفاری و رسیدن به مخزن در بین کسانی که در این زمینه بسیار کاربلد هستند شک و شبهات زیادی پدید می‌آید، بنابراین با وجود شک در بین این افراد چه‌طور بیمه‌گری که اطلاع چندانی از این موضوع ندارد ریسک پوشش آن را تقبل می­کند؟ این یکی از مشکلاتی است که نیاز به چاره جویی دارد.

*علت بیمه‌گری بدون اطلاع کافی و برعهده گرفتن این میزان ریسک چیست؟

به این دلیل که اطلاعات لازم جمع­آوری نمی­شود و طبقه­بندی درستی از ریسک­ها شکل نمی­گیرد. همچنین در رابطه با تجزیه تحلیل ریسک (Risk Analyze)، طبقه‌بندی ریسک (Risk Classification ) و اندازه‌گیری ریسک (Risk Measurement) اطلاع چندانی وجود ندارد. البته لازم به ذکر است که تکنیک­های شناسایی و ارزیابی ریسک امروز با توجه به برنامه­های نرم­افزاری در کشور وجود دارد. مسائل یادشده تماما اقتضای مدیریت ریسک است و ابعاد آن در حوزه صنایع هیدروکربنیک، نفت، گاز و پتروشیمی باید مورد توجه قرار گیرد.

*آیا در کشورهای دیگر مدل خاصی برای محاسبه ریسک اکتشاف وجود دارد؟

مدل‌های حفاری موجود مدل محاسبه ریسک آن‌ها را مشخص می‌کند، حفاری‌های اکتشافی شامل عمودی، افقی و انحنایی می‌شوند که تا عمق حدود ۶هزارمتری کف دریا پیش‌روی دارد. تمام عملیات مهندسی به صورت Hi-tech انجام می‌شود و هیچ‌کدام دستی نیستند هنگامی این کار به صورت دستی انجام می‌شد که اولین چاه نفت را در مسجد سلیمان کشف کردیم و اکنون پیشگیری این روند با وجود تکنولوژی‌های فراوان کار بسیار پرریسکی است.

*با محاسبه ریسک و جدای از جزئیات به طور متوسط چه رقمی را باید برای یک چاه از دست رفته در نظر داشت؟

در حال حاضر چاه‌هایی که در عملیات حفاری دریاها صورت می‌گیرد معادل ۲۵میلیون یورو در انفجار، آتش‌سوزی، فوران و… خسارت به بار می‌آورند یک چاه زمانی از دست می‌روند که حدود ۲۵ تا ۳۰ میلیون یورو خسارت دیده باشد.

*برای چنین چاه‌هایی سالانه چه میزان حق بیمه در نظر گرفته می‌شود؟

بستگی به نوع ریسک، عمق، مدل و نوع چاه دارد که گازی، نفتی یا میعانی باشد. این‌که چه قدر باید پرداخت کرد آخرین سوالی است که عنوان می‌شود، باید پس از شناسایی، ارزیابی، تجزیه‌تحلیل، شناسایی خطر، آنالیز، اندازه‌گیری خطر و میزان دارایی که بر اثر آن خسارت می‌بیند را به دست آورد که نام آن MPL است. مباحث پیچیده‌ایست که نمی‌توان طی مصاحبه آن‌ها را طرح کرد. در یک شمای کلی می‌توان گفت امروز از ضرورت‌های صنعت نفت لینک شدن به بیمه است، تا کسی بیمه را به خوبی در حوزه نفت شناسایی نکرده باشد نمی‌توان بازار مناسبی در اختیار گرفت. مشکل آنجاست که صنعت نفت به توانایی­های صنعت بیمه اعتقاد ندارد و صنعت بیمه نیز قادر نیست این اعتقاد را در صنعت نفت به وجود آورد.

*با توجه به چاه‌های متعدد موجود و احتمال وقوع حادثه در هرکدام از آن­ها که می­تواند رقم بالایی حدود ۲۵ میلیون یورو خسارت در پی داشته باشد، آیا شرکت­های بیمه می­توانند این خسارت را پرداخت کنند؟

در بیمه مکانیزیمی تحت عنوان بیمه اتکایی وجود دارد که ریسک‌های عظیم را تحت پوشش قرار می‌دهند. مثلا برای ۲۵ میلیون یورو که ریسک‌ احتمال خطر آن‌ بسیار بالاست ۲۴ و نیم میلیون دلار از تعهدات به شرکت بیمه دیگری واگذار می‌شود که واگذاری اتکایی نام دارد.

*اما دیگر بیمه داخلی نیست؟

شرکت­های بیمه می­توانند با همدیگر همکاری و مشارکت داشته باشند و به صورت کنسرسیوم ریسک­های موجود را پوشش دهند یا اینکه بخشی از ریسک را به شرکت دیگری واگذار کنند به این ترتیب ریسک بین چندین شرکت بیمه توزیع می‌شود. مثلا ممکن است در یک چاه ۲۵ میلیون دلاری ده­ها شرکت بیمه فعالیت داشته باشند و هر کدام نیم میلیون یورو متقبل شوند، اما این‌که شرکت‌های بیمه چه میزان ریسک را می‌توانند نگهداری کنند از طریق بیمه مرکزی تعیین می‌شود. اگر برای چنین ریسک‌های بزرگی بیمه‌نامه از طرف شرکتی صادر شود باید ۸۵درصد آن به بیمه‌های دیگر واگذار شود در غیر این‌صورت مورد قبول بانک مرکزی نخواهد بود. نظارت بر صنعت بیمه برعهده بیمه مرکزی است و این‌که بیمه مرکزی با چه ابزاری نظارت می‌کند و چه قدر دانش دارد مورد سوال است. شاکله مطلب و بزرگ‌ترین مشکل این است که صنعت بیمه در حوزه شناسایی، تجزیه و تحلیل و ارزیابی ریسک و صنعت نفت در باورهای بیمه‌ای مغفول مانده‌اند.

*آیا تاکنون به راهی اندیشیده‌اید که این دو صنعت را به یکدیگر نزدیک کنید؟

ما در این حوزه فعالیت‌های بسیاری داشته‌ایم اولین بخشی که اعلام آمادگی کرد پتروشیمی بود که به واسطه ریسک بسیار بالای خسارات تمایل داشتند تحت پوشش قرار گیرند. ما پس از محاسبه به آن‌ها گفتیم که باید سالانه A دلار پرداخت کنند تا بتوانند در مقابل از صد یا هزار Aپوشش برخوردار باشند، آقای نعمت‌زاده وزیر بخش پتروشیمی موافقت کردند و اولین راهگشایی بین این دو صنعت از این نقطه و از طریق شرکت‌های NPC و صنایع ملی پتروشیمی آغاز شد که پس از آن صنایع نفت، ترمینال خارک، خطوط انتقال و پالایشگاه‌ها نیز در این زمینه تمایل پیدا کردند.

*آیا می‌دانید بازاری که در دست صنعت بیمه قرار دارد چند درصد است؟

در حالت خوش­بینانه تا ۷ درصد از کل بازار بالقوه صنعت نفت در اختیار بیمه است.

*یعنی حتی خارجی‌ها هم بیمه نکرده‌اند؟

خیر در باقی موارد به دلیل نبود خسارت و اثرات منفی ناشی از حوادث هنوز این باور به وجود نیامده است. اهمیت حضور بیمه در بخش‌هایی مانند پتروشیمی با خساراتی حدود ۹۴ میلیون یورو کاملا مشهود است. انجام چنین بیمه‌ای و پوشش خسارات ۹۴ میلیون یورویی بسیار باارزش و مهم است که به دلیل نبود واگذاری اتکایی این خسارت توسط ۱۳ شرکت بیمه تقبل شد.

*آیا بهتر نیست چنین بیمه‌هایی به خارج از کشور واگذار شوند؟

به دلیل وجود تحریم‌ها ما نمی‌توانستیم بخش عظیمی از خسارات را به شرکت‌های خارجی واگذار کنیم، وگرنه تا زمانی که دانشِ مهندسی ریسک کافی در حوزه نفت کسب نکرده باشیم کار بدون واگذاری اتکایی بسیار خطرناک است، مسلم است که اگر صد دلار بیمه می‌کنیم باید ۹۰دلار آن را به خارجی‌ها واگذار کنیم.

*دلیل این‌که بیمه‌گزاران خارجی مستقیما ورود نمی‌کنند چیست؟

قبلا چنین کاری انجام می‌شد که پس از تحریم متوقف شد. البته قبل از سال ۷۷ نیز خارجی‌ها مشارکت نداشتند و فقط بخش بسیار محدودی از صنعت نفت، گاز و پتروشیمی تحت عنوان فرآورده‌های نفتی تحت پوشش بیمه قرار داشت که بیمه آن توسط شرکت‌های خارجی انجام می‌شد و صنایع، تاسیسات، فرآوری‌ها و بهره‌برداری‌ها هیچ یک بیمه نبودند. در مقابل صندوقی تحت عنوان بیمه نفت خسارات را جبران می‌کردند که البته به دلیل کم بودن خسارات انعکاس زیادی نداشت. بنده به آقای زنگنه در دوره اول وزارت ایشان عنوان کردم که وقتی یک کمپرسور ‌آسیب می‌بیند به شرکت کالای نفتی دستور خرید آن را می‌دهید بنابراین از طریق صندوق بیمه کار تدارکات انجام می‌شود و زمانی که ۱۰۰ دلار خسارت می‌بینید ۱۰۰ دلار هم خرید می‌کنید، اما هنگامی‌که بیمه داشته باشید می‌توانید با پرداخت ۵ دلار هزار دلار خرید کنید. ایشان نیز طی یادداشتی مرقوم کردند که صنعت گاز، نفت و پتروشیمی به صنعت بیمه هدایت شود.

*برای پیش بردن فرآیند منطقی از نقطه‌ای که شما آن را به عنوان نقطه شروع تشخیص می‌دهید چه کارهایی باید انجام داد؟

نقطه شروع تا زمانی که دانش بیمه در صنعت به شکلی درست نهادینه نشود وجود نخواهد داشت.

*آیا منظورتان این است که گام اول نهادینه‌کردن دانش بیمه است؟

خیر. هر دو دانش صنایع هیدروکربنی در بیمه و دانش صنعت بیمه در صنعت نفت باید نهادینه شوند.

*آیا این دو موضوع را جزو گام‌های ابتدایی می‌دانید؟

بله و این بار برای افتادن اتفاق نیاز به همت صنایع بیمه و نفت وجود دارد. همان‌طور که گفتم صنعت نفت باور ندارد که بیمه می‌تواند چنین کاری انجام دهد و صنعت بیمه نیز حاضر نیست با وجود چالش‌ها کار بیمه‌گری انجام دهد.

*لازمه مرتفع کردن چالش‌ها انجام چه کارهایی است؟ چه‌طور این دو صنعت به یکدیگر نزدیک خواهند شد و حرف یکدیگر را خواهند فهمید تا بتوانند دانش خود را بالا برده و به گام بعدی برسند؟

برای از بین بردن چالش‌ها ما نیازمند تزریق همکاری و هماهنگی توسط وزیران امور اقتصاد دارایی و وزارت نفت به مجموعه‌هایشان هستیم. ما شرکت‌های بزرگ بیمه‌ای داریم و در مقابل نیز شرکت‌های اصلی نفتی اعم از شرکت ملی نفت، شرکت ملی گاز، شرکت ملی صنایع پتروشیمی و شرکت اتصال و انتقال مواد نفتی وجود دارند که لازمه فعالیت مشترک آن‌ها تمهیدات وزرای این دو صنعت است.

*پس از نهادینه‌شدن دانش گام بعدی چیست؟

در گام بعدی ارتباط برقرار شده و مسیر خود را پیدا می‌کند.

*به این ترتیب می‌توان چالش دانش را بزرگ‌ترین مشکل پیش‌رو دانست؟

بزرگ‌ترین چالش عدم ارتباط منطقی و علمی بین این دو صنعت است.

*در هر صنعتی ریسک‌های منطقی متفاوتی وجود دارد، اما اگر تکنولوژی و مدیریت درست انجام نشود با تفاوت‌های بسیاری روبه‌رو خواهیم بود. با فرض وجود دانش لازم آیا به نظر شما صنعت نفت در ریسک‌های منطقی خود جایگاه مناسبی دارد؟

صنایع نفت، گاز و پتروشیمی به دلیل اجبار در تبعیت از استانداردهای بین‌المللی و پیشرفته دنیا به مراتب در حوزه‌های مهندسی توانمندتر از صنعت بیمه هستند، بنابراین اندازه‌ای که صنعت نفت در حوزه کارکردی خود منطقی اقدام می‌کند در بیمه کمتر است.

*آیا امکان بالا رفتن دانش در سه سال آینده وجود دارد؟

نمی‌توان برای این مساله زمانی تعیین کرد، بلکه بستگی به بازار بالقوه کار در بخش‌های عنوان شده دارد.

*میزان فرصتی که در آن‌جا برای بیمه‌ها فراهم است چه قدر است؟

اصلی‌ترین سرمایه‌گذاری در مناطق آزاد نفت و گاز و عمدتا پارس جنوبی معادل ۵۰ میلیارد دلار است که بخش عمده‌ای از آن به دلیل اهمیت در زمان عملیات ساخت هزینه شده است. قابل توجه است که پس از پایان مراحل ساخت اکثر فازهایی که در این مرحله قرار گرفته‌اند تحت پوشش بیمه نیستند. حجم مواردی مانند پتروشیمی‌ها، خطوط انتقال، ترمینال‌های نفتی، ترمینال‌های گازی و… که می‌توانند تحت پوشش بیمه قرار گیرند از هزاران میلیارد دلار بیشتر است.

*با این‌که سرمایه‌گذاری برای کسب این دانش از سال ۷۷ آغاز شده، اما همچنان با جایگاه مطلوب فاصله بسیاری داریم، چه‌طور می‌توانیم دانش بیمه‌ای خود را در این خصوص بالا ببریم؟

تنها راه کاهش فاصله انجام مراودات و تعاملات با صنایع بالادستی در صنعت نفت و بیمه دنیاست. ما اکنون در در حوزه‌های ارزیابی، تجزیه تحلیل و آنالیز ــ که بنده آن‌ها را تحت مجموعه مهندسی ریسک یاد می‌کنم ــ دارای مشکل هستیم و تعداد افرادی که بتوانند به خوبی از عهده مهندسی، اندازه‌گیری و برنامه‌ریزی مالی ریسک بربیایند اندک هستند. همچنین در سرمایه‌گذاری نیز دارای مشکلاتی هستیم. قابل توجه است که صنعت بیمه ما براساس نهاد برنامه‌ریزی پیش نمی‌رود، اما خوشبختانه بیمه کالایی است که امروز فروخته می‌شود و اثرات آن بلافاصله نیست، اگر خسارتی وارد نشود تماما سود است و چنانچه خسارت صورت بگیرد یکباره شرکت را با بحران روبرو خواهد کرد. به این ترتیب به دلیل فرصت و چالش‌های موجود به قاضایای مذکور توجه خاصی نشان داده نمی‌شود و تنها شرکت‌هایی که به درکی از این مهم رسیده‌اند با ایجاد دپارتمان انرژی به فعالیت مشغولند، ولی خیلی‌ها می‌گویند با وجود پیچیدگی این بحث لزومی به ورود ندارند و می‌توانند از طریق بیمه‌های آتش‌سوزی، اتومبیل و… فعالیت کنند این‌طور است که آن‌ها تمایلی به همگام کردن و توسعه صنعت بیمه خود با صنایع بیمه دنیا ندارند. قابل توجه است که ما کشوری دارای نفت و گاز هستیم بنابراین با توجه به ۲۸ شرکت بیمه انتظار داریم که حداقل بین ۵ تا ۱۰ شرکت فعال در این زمینه حضور داشته باشند، بنابراین وجود چنین بستری در کشور ما مغفول‌ماندنِ فعالیت‌های بیمه را نشان می‌دهد.

*طوری که از بیمه انرژی صحبت می‌کنید می‌تواند یک کرسی دانشگاهی باشد، آیا این مساله در دانشکده‌های ما تدریس می‌شود؟

در دانشگاه امام صادق رشته اقتصاد انرژی گرایش بیمه انرژی تدریس می­شود.

*در چه سطحی؟

این گرایش برای کسانی است که قصد گرفتن دکترا دارند.

*چرا در سطح فوق‌لیسانس تدریس نمی‌شود؟

به صورت تک‌درسی وجود دارد اما هنوز به عنوان گرایش ارائه نشده، چنانچه در آینده منابع نفتی و گازی ما توسعه پیدا کنند و میادین جدیدی کشف کنیم این اتفاق خواهد افتاد. البته ما اکنون در حال توسعه این میادین هستیم و تعدادی مخزن جدید در منطقه غرب کارون کشف شده‌اند، می‌توان گفت هرچه منابع بالقوه بیشتری کشف شود نیاز ما به این دانش بیشتر خواهد شد. البته اصلی‌ترین موضوع وجود این باور در صنعت نفت است که به اندازه کافی پدید نیامده و می‌توان باور را به عنوان نقطه انفصال این دو صنعت یاد کرد. ما از سال ۷۷ تا کنون حدود ۱۸ سال روی این مساله کار کرده‌ایم و توانسته‌ایم رضایت بسیاری کسب کنیم، اما اگر بازه زمانی جهانی مدنظرتان باشد قدمت بیمه‌های انرژی در جهان به ۵۰ سال گذشته بازمی‌گردد.

*آیا می‌توان گفت یکی از نکات مهم عدم هم­افزایی صنعت بیمه با صنعت نفت تعریف محصولات مختلف است؟

نکته مهم تنوع و تعاریف محصولات و نیازهایی است که صنعت نفت دارد و بیمه می‌تواند برای آن بیمه‌نامه طراحی کند. دلیل این‌که از بیمه نام می‌بریم این است که از پیش ساخته شده نیست و به تناسب نیاز درمان تجویز می‌کند. بیمه صنعتی نوپا در این زمینه است که دانش فنی جدیدی دارد و این دانش مدام به‌روز می‌شود، ما نیز برای به‌روز بودن باید از طریق تکنولوژی‌های پیشرفته دنیا عمل کنیم. امروز عملیات سایبری و پوشش حرکت ماهواره‌های دنیا از طریق تکنولوژی صورت می‌گیرد و این طور نیست که رمل و اسطرلاب بیندازند. بهتر است بگویم تا زمانی که دانش‌محور نشده‌ایم و این باور به وجود نیامده که با قاضایا به صورت کاملا علمی، منطقی و هوشمندانه برخورد کنیم در حوزه پیشرفت خود نمی‌توانیم گام‌های چشمگیری برداریم. چنانچه باورها در بیمه‌گران ما ایجاد شود که به سراغ کارهای بزرگ برویم و از آن هراسی نداشته باشیم مسلما با بهبود اوضاع مواجه خواهیم شد. یکی دیگر از مشکلات، شرکت‌های بیمه کوچکی هستند که به سراغ ریسک‌های بزرگ نفتی می‌روند و شرکت نفت و گاز نیز نسبت به ارزیابی هویت این شرکت‌ها فعالیت نمی‌کند. این مساله سبب مخدوش شدن بازار بیمه، شکسته شدن نرخ‌ها، ارزان‌فروشی و نهایتا خودکشی در کار خواهد شد. چنین روشی کیک و سبد اصلی بیمه را کوچک می‌کند در‌صورتی‌که احتمال بزرگ‌شدنِ بالقوه این کیک بسیار زیاد است و تنها نیازمند ابزاری مانند دانش‌محور شدن، اندیشمند بودن، داشتن عقلانیت و تفکرات تکنیکالی هستیم. ما از سال ۷۷ با مشقت‌های فراوان توانستیم به این دستاورد بزرگ برسیم که صنعت نفت باور کند نیازمند بیمه است.

*در حال حاضر چه سهمی روی بیمه حوزه انرژی وجود دارد؟

سطح زیادی نیست. سهم حق بیمه به دلیل پوشش‌های بیمه‌ای که متناسب با نیازهای موجود ارائه نشده بودند کاهش پیدا کرد، به معنای آن‌که بازار همچنان نیازمند بوده و Product آن وجود نداشته است. در برخی از موارد نیز افراد تمایل بیشتری به بیمه‌های خارجی داشته‌اند.

*آیا می‌توان گفت از این ۷ درصد ۵ درصد آن به خارج از کشور رفته است؟

خیر این‌طور نیست. بنده نمی‌توانم اعداد و ارقام دقیقی را عنوان کنم در این مورد باید با احتیاط صحبت شود، اما می‌توان گفت امروز صنعت بیمه انرژی بازار بالقوه خوبی دارد به شرط آن‌که بتوانیم این باور را در مجموعه نفت پدید آوریم، بنده علت عدم توسعه به تناسب ظرفیت بالقوه را فقدان باور طرف مقابل می‌دانم. بیمه‌گران در معرفی خود خوب عمل نکرده‌اند زیرا توان معرفی زیادی نداشتند، می‌توان نمایشگاه‌هایی را مثال زد که با حضور شرکت‌های نفت‌وگاز و بیمه‌ای انجام می‌شود اما در آن‌ها محصولاتی که بتوانند برای حوزه نفت و گاز متقاعدکننده باشند وجود ندارند.

*بنابراین یکی از چالش‌ها عدم تنوع محصولات است؟

تنوع محصولات متناسب با نیاز، شرکت‌های بیمه نفتی امروز خواستار بیمه‌نامه‌هایی هستند که خیالشان از هر حیث راحت باشد.

*از وجود شاخه انرژی در بیمه ایران و دیگر بیمه‌ها صحبت کردید، به نظر شما دلیل این‌که شرکت تخصصی بیمه انرژی نداریم چیست؟

باید از صنعت بیمه سوال کرد. شاید برایشان هزینه سنگینی دارد و فکر می‌کنند اگر بیمه اموال و اشخاص داشته باشند کارشان راحت‌تر است. البته این مساله وجود دارد که در بخش خصوصی نیز نگاه کوتاه‌مدتی داریم و فاقد نگاه‌های توسعه‌گرای دنیا هستیم. درست است آزادسازی انجام داده‌ایم اما همراه با آن خصوصی‌سازی به معنای واقعی انجام نشده است. شاید اگر خصوصی‌سازی وجود داشت سوال شما بهتر پاسخ داده می‌شد. می‌توان بخش بیمه اشخاص را مثال زد که با وجود جمعیت فراوان در کشور ما بیمه تخصصی در این زمینه وجود ندارد من چالش آن را در تکنیک‌هایی می‌بینم که نهادینه و توسعه‌یافته نیستند. همچنین بازار، اقتصاد، نرخ رشد اقتصادی و شرایط موجود در ایران مانع رشد بیمه‌های اشخاص هستند، اما در حوزه اموال این‌طور نیست. کشورهای در حال توسعه توجه خاصی به این مباحث نشان داده‌اند، امروز ضریب نفوذ بیمه‌ اشخاص در هند بیشتر از ایران است و یک فرد هندی با وجود شرایط بسیار بد زندگی بیمه عمر دارد، البته دلیلش می‌تواند امید کم به زندگی باشد و فرد با این اعتقاد که اگر پس از یکی، دو سال فوت کرد پول خوبی از بیمه به خانواده‌اش می‌رسد چنین کاری انجام دهد، اما به نظرم این فرهنگ بسیار توسعه‌یافته‌ای است که یک فقیر بیمه عمر داشته باشد.

*لطفا جمع‌بندی صحبت‌های خود را بفرمایید؟

چیزی که می‌تواند در این حوزه راهگشا باشد عقلانیت در کاربرد این دو بخش ــ کاربرد بیمه در نفت و کاربرد نفت در صنعت بیمه ــ است. ما باید به این باور برسیم که بیمه مناسب‌ترین و سالم‌ترین روش تامین مالی هزینه‌های ریسک است. می‌توان این مساله را از طریق عدد و رقم ثابت کرد، کل خساراتی که در دنیا اتفاق افتاده با حق بیمه جبران‌پذیر هستند. درست است که بیمه در برخی از رشته‌ها زیان‌دِه است، اما می‌شود از طریق برنامه‌ریزی در بخش‌های سودآور این زیان‌ها را جبران کرد. یکی از مکانیزم‌های توزیع خطر بیمه‌های اتکایی هستند که به توزیع ریسک و ارتقاء صنعت بیمه منجر می‌شوند. صنعت بیمه امروز در دنیا به قدری پیشرفته است که می‌تواند ریسک‌های پیچیده را تحت پوشش قرار دهد و دیگر بیمه اتومبیل خیلی کار پیچیده‌ای نیست. در سال گذشته بیمه‌هایی تحت عنوان روش‌های جبران خسارات ناشی از خشکی چاه صادر شدند که از طریق تزریق اسید برای زنده کردن چاه خشک تلاش می‌کند./ ریسک نیوز

پایگاه جامع اطلاعات بیمه(اینشورنس اینفو)

 




0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

میخواهید به بحث بپیوندید?
احساس رایگان برای کمک!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *